นิตยสารรายสะดวก  Regular Articles  ๑๐ ตุลาคม ๒๕๔๖
แดดร่มลมตก ชมนกชมไม้ ตอน วันตักบาตรเทโว
จันทน์กะพ้อ
... วันตักบาตรเทโว ​​เป็นวันหนึ่ง​​​​ที่คนไทยเรา​​ได้ยินชื่อคุ้นหูมาตั้งแต่เด็กๆ​​ ​​แต่เราไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามัน​​คือวันอะไร​​​​และมี​​ความเป...
วันตักบาตรเทโว ​เป็นวันหนึ่ง​​ที่คนไทยเรา​ได้ยินชื่อคุ้นหูมาตั้งแต่เด็กๆ​ ​แต่เราไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามัน​คือวันอะไร​​และมี​ความ​เป็นมาอย่างไร

​เมื่อเอ่ยถึงวันตักบาตรเทโว เราจำ​เป็น​จะ​ต้องรู้ถึงเรื่อง​วันสำคัญวันหนึ่ง​ด้วย นั่น​คือวันออกพรรษา ​เพราะวันตักบาตรเทโวมีขึ้น​หลังวันออกพรรษานั่นเอง

วันออกพรรษา หมายถึง วัน​ที่​พระสงฆ์พ้นข้อกำหนดทาง​พระวินัย​ที่​ต้องอยู่​ประจำ​ที่หรือในวัดแห่งเดียวตลอด ๓ เดือนในฤดูฝน ​คือ ​เมื่อ​พระภิกษุ​ได้อธิษฐานอยู่​จำพรรษาในวันแรก ๑ ค่ำ เดือน ๘ (หรือเดือน ๙ กรณีเข้าพรรษาหลัง) แล้ว​อยู่​ประจำ​ที่หรือวัดนั้น​เรื่อย​ไปจนสิ้นสุดในวันขึ้น​ ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ (หรือเดือน๑๒ ในกรณีเข้าพรรษาหลัง)หลังจาก นี้ก็​สามารถจาริก​ไปค้างแรม​ที่อื่น​ได้ วันออกพรรษานี้เรียกอีกอย่างหนึ่ง​ว่า "วันปวารณา"หรือ"วันมหาปวารณา" ​คือวัน​ที่​พระสงฆ์ทำปวารณากรรม ​คือ เปิดโอกาสให้​เพื่อน​พระภิกษุ ว่ากล่าวตักเตือน กันด้วยเมตตาจิต​ได้ ​เมื่อ​ได้เห็น ​ได้ฟัง หรือสงสัยในพฤติกรรมของกัน​และกัน

​ความเ็ป็นมา

​เมื่อ​พระพุทธเจ้าทรงประทับจำพรรษาอยู่​ ณ ​พระเชตวัมหาวิหาร กรุงสาวัตถีนั้น​ มี​พระภิกษุกลุ่มหนึ่ง​แยกย้ายจำพรรษา กันอยู่​รอบ ๆ​ ​พระนคร ​พระภิกษุเหล่านั้น​ เกรง​จะเกิดการขัดแย้งทะเลาะวิวาทกัน จึง​ได้ตั้งกติกา ว่า​จะไม่พูดจากัน (มูควัตร) ​เมื่อถึงวัน ออกพรรษา ​พระภิกษุเหล่านั้น​ก็พากันเข้าเฝ้า​พระพุทธเจ้า​ที่​พระเชตวัน มหาวิหาร​และกราบทูล เรื่อง​​ทั้งหมด ​พระพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า อยู่​กันเหมือนฝูงปศุสัตว์ แล้ว​ทรงมี​พระบรมพุทธา นุญาตให้​พระภิกษุ กระทำการปวารณาต่อกันว่า

"อนุชานามิ ภิกขะเว วัสสัง วุตถานัง ภิกขูนัง
ตีหิ ฐาเนหิปะวาเรตุง ทิฎเฐนะ วา สุเตนะ วา ปะริสังกายะ วา...​.."

แปลว่า

"ภิกษุ​ทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุ​ทั้งหลายผู้จำพรรษาแล้ว​ปวารณากัน
ในสามลักษณะ ​คือ ด้วยการเห็นก็ดี ด้วยการ​ได้ยินก็ดี ด้วยการสงสัยก็ดี"

พิธีกรรมของฆราวาส​ที่เกี่ยว​เนื่องกันในวันออกพรรษานี้ก็​ได้แก่การบำเพ็ญบุญกุศลต่าง ๆ​ เช่น การทำบุญตักบาตร รักษาศีล ฟังธรรม ณ วัด​ที่อยู่​ใกล้เคียง มีการทำบุญอัน​เป็นประเพณี​ที่นิยมกระทำกันมานานแล้ว​ในวันออกพรรษา ​ซึ่งเรียกว่า " ตักบาตรเทโว " หรือเรียกชื่อเต็มตามคำ​พระว่า " เทโวโรหนะ "แปลว่าการหยั่งลงจากเทวโลก หรือการตักบาตรนี้เรียกอีกอย่างหนึ่ง​ว่า " ตักบาตรดาวดึงส์ " ​และการตักบาตรเทโวนี้ ​จะกระทำในวันขึ้น​ ๑๕ เดือน ๑๑ หรือวันแรม๑ ค่ำเดือน ๑๑ ก็​ได้สุดแท้​แต่​จะเห็น​พร้อมกัน



ตำนานของการตักบาตรเทโว

การทำบุญตักบาตรเทโวนี้ ท่านจัด​เป็นกาลนาน ​คือ หนึ่ง​ปีมีหนึ่ง​ครั้ง ​และการทำบุญเช่นนี้ ถือว่า​เป็นวันคล้าย​กับวัน​ที่​พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากเทวโลก ตามตำนานกล่าวว่า

​เมื่อก่อนพุทธศักราช ๘๐ ปี ​พระพุทธเจ้าเสด็จขึ้น​​ไปจำพรรษา ณ บัณฑุกัมพล
ศิลาอาสน์ ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ​เพื่อทรงเทศนา " ​พระสัตตปรณาภิธรรม " ​คือ​พระอภิธรรม ๗ คัมภีร์ โปรด​พระพุทธมารดา ​(​ซึ่งทรงบังเกิดอยู่​ในสวรรคชั้นดุสิต)​ ครั้นครบกำหนดการทรงจำพรรษาครบ ๓ เดือน​พระพุทธเจ้าทรงปวารณา​พระวัสสาแล้ว​เสด็จลงจากดาวดึงส์เทวโลกมาสู่มนุษย์โลก ในวันขึ้น​ ๑๕ ค่ำเดือน ๑๑ ​โดย เสด็จลงทางบันไดแก้วทิพย์​ซึ่งตั้ง​ระหว่างกลางของนับไดทองทิพย์อยู่​เบื้องขวาบันไดเงินทิพย์อยู่​เบื้องซ้าย​และหัวบันไดทิพย์​ที่เทวดาเนรมิตขึ้น​​ทั้ง ๓ พาดบนยอด​เขา​พระสิเนรุราช อัน​เป็น​ที่ตั้งแห่งสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ​ส่วนเชิงบันไดตั้งอยู่​บนแผ่นศิลาใหญ่ใกล้ประตูเมืองสังกัสสนคร​และสถาน​ที่นั้น​ประชาชนถือว่า​เป็นศุภนิมิตรสร้าง​พระเจดีย์ขึ้น​​เป็น " พุทธบูชานุสาวรีย์ "เรียกว่า " อจลเจดีย์ "

ชาวบ้านบางแห่ง เช่น ภาคใต้​จะนิยมทำข้าวต้มผัด​ไปตักบาตร เล่ากันว่าเกิดจากการ​ที่ชาวเมือง​ไปคอยรับเสด็จ​พระพุทธเจ้า ทำข้าวต้มผัดกินกลางทางเลย​ถือ​เป็นประเพณีต่อๆ​ กันมา ​เป็นของสำเร็จรูป​ที่ทำแล้ว​รับประทาน​ได้เลย​

ข้าวต้มผัดก็เหมือน​กับ ข้าวต้มมัด เพียง​แต่ข้าวต้มผัด​เขาเรียกตามวิธีการทำ ข้าวต้มมัดเรียกตามวิธีการห่อ ทางภาคใต้เห็นว่า มีข้าวต้มในลักษณะนี้เช่นกัน ​แต่ห่อด้วยใบกะพ้อ​เป็นรูปสามเหลี่ยม สอดสานกันเอง​โดยไม่​ต้อง​ใช้ตอกมัด เหมือนทางภาคกลาง

ข้าวต้มผัด​เขา​จะไม่มีไส้ ​และปรุงไม่หวาน ใส่เพียงข้าวเหนียว มะพร้าว​และเกลือ ​ทั้งนี้​เพื่อ​เอาข้าวต้มนี้​ไปกิน​กับ​กับข้าวต่างๆ​​ได้เสมือนหนึ่ง​​เป็นข้าวสชนิดหนึ่ง​ ​ซึ่ง​จะต่างจากข้าวต้มมัดของทางภาคกลาง​ที่​จะกิน​เป็นขนม ใส่น้ำตาลในข้าวเหนียวให้มีรสหวาน​และใส่ไส้กล้วย

ของ​ที่นำมาตักบาตรเทโวในปัจจุบัน ​คือ อาหารแห้งต่างๆ​ เช่น ข้าวสาร น้ำตาล กุ้งแห้ง ​เป็นต้น

ประเพณีการตักบาตรเทโวตามวัดต่างๆ​ เช่น

ตักบาตรเทโว - ไหลเรือไฟ จัดขึ้น​ในเทศกาลออกพรรษาของทุกปี ​โดยในช่วงเช้า​ ประชาชน​จะมาร่วมกันตักบาตร​ที่วัดใกล้แม่น้ำโขง ในช่างกลางวัน​จะมีการแข่งเรือยาวในลำน้ำโขง​ระหว่างคุ้มต่างๆ​ ​ทั้งในเขตอำเภอเมือง​และอำเภออื่นในจังหวัดหนองคาย นอกจากนี้ยังมีประเพณีแข่งเรือยาว​ระหว่างไทย​และลาว ​โดยผลัดกัน​เป็นเจ้าภาพ ในตอนกลางคืน​จะมีประเพณีลอยกระทงในแม่น้ำโขง

ในการทำพิธีตักบาตรเทโวนั้น​บางวัดอัญเชิญ​พระพุทธรูปประดิษฐานในบุษบก ​ซึ่งตั้งอยู่​บนล้อเลื่อน มีบาตรขนาดใหญ่ใบหนึ่ง​ ตั้งไว้หน้า​พระพุทธรูป มีคนลากล้อเลื่อน​ไปช้า ๆ​ นำหน้า​พระสงฆ์ ​และสามเณร​ที่อุ้มบาตร เดินตาม​ไป​โดยลำดับ พุทธศาสนิกชนต่างก็นำอาหารคาวหวาน​และข้าวต้มมัดไต้ ข้าวต้มลูกโยน หรือข้าวต้มมัด มาตักบาตรตามทาง ​ที่รถบุษบกนั้น​ผ่าน

ชาวจังหวัดอุทัยธานี ​โดย​พระสงฆ์จำนวนมากกว่า ๓๐๐ รูป นำ​โดย​พระพุทธรูปปางเสด็จจากดาวดึงส์ เดินลงบันไดจากมณฑป​พระพุทธบาท​ยอด​เขาสะแกกรัง ลงมารับบิณฑบาตรข้าวสารอาหารแห้งจากพุทธศาสนิกชนบริเวณลานวัดสังกัสรัตนคีรี อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี

คลิกดูภาพขยาย


http://www.kalyanamitra.org/events/prarajkratina/ookphansa_his.html
http://thaistudies.rsu.ac.th/soc103/projects/thaisweet/kntkbww.html
http://www.geocities.com/nk_tour2000/nongkhai/cultural.html
http://www.thaipoet.org/outprasa.html

 

F a c t   C a r d
Article ID A-288 Article's Rate 15 votes
ชื่อเรื่อง แดดร่มลมตก ชมนกชมไม้ ตอน วันตักบาตรเทโว
ผู้แต่ง จันทน์กะพ้อ
ตีพิมพ์เมื่อ ๑๐ ตุลาคม ๒๕๔๖
ตีพิมพ์ในคอลัมน์ แดดร่มลมตก ชมนกชมไม้
จำนวนผู้เปิดอ่าน ๑๘๖๙ ครั้ง
จำนวนความเห็น ๔ ความเห็น
จำนวนดอกไม้รวม ๕๙
| | | |
เชิญโหวตให้เรตติ้งดอกไม้แก่ข้อเขียนนี้  
R e a d e r ' s   C o m m e n t
ความเห็นที่ ๑ : ศาลานกน้อย [C-877 ], [000.000.000.000]
เมื่อวันที่ : 10 ต.ค. 2546, 07.31 น.

ผู้อ่าน​ที่รัก,

นิตยสารรายสะดวก​ ​และผู้เขียนยินดีรับฟัง​ความคิดเห็นต่อข้อเขียนชิ้นนี้
เชิญคลิกแสดง​ความเห็น​ได้​โดยอิสระ ขอขอบคุณ​และรู้สึก​เป็นเกียรติอย่างยิ่ง ในการมี​ส่วนร่วมของท่านในครั้งนี้...​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๒ : กางเขนดง [C-884 ], [161.200.255.162]
เมื่อวันที่ : 12 ต.ค. 2546, 23.33 น.

ชอบมากเลย​ค่ะ​ มีข้อสงสัยว่าข้าวต้มมัดใต้​ที่ว่านี้ เหมือนข้าวต้มลูกโยน​ที่มีตอก​เป็นหางยาวๆ​ หรือเปล่าคะ​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๓ : จันทน์กระพ้อ [C-888 ], [169.210.18.176]
เมื่อวันที่ : 13 ต.ค. 2546, 03.10 น.

ข้าวต้มมัดไต้ น่า​จะ​เป็นคนละอย่าง​กับข้าวต้มลูกโยนนะคะ​ ​เพราะข้าวต้มลูกโยน ​คือ ข้าวเหนียว​ที่ไม่มีไส้ ​แต่ข้าวต้มมัดไต้ น่า​จะ​เป็น ขนมมัดไต้ ​ที่​เป็นข้าวเหนียวมีไส้ถั่วซีก(ถั่วเหลือง)​ ใส่พริกไทย ปรุงรส แล้ว​​เอามันหมู​เป็นเส้นยาวๆ​ใส่ไว้ตรงกลาง

ขนมมัดไต้ห่อด้วยใบตอง ​ที่ด้านหลังของขนม​จะจับจีบใบตองทบพับๆ​ซ้อนไว้ แล้ว​มัดด้วยตอกประมาณลำละ 5 ตอน

ทางภาคกลาง​จะห่อขนมมัดไต้ ​พร้อม​กับทำขนมเทียนค่ะ​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๔ : ไกรวุฒิ วนรมย์ [C-6474 ], [58.136.8.71]
เมื่อวันที่ : 02 ธ.ค. 2548, 19.05 น.

ให้นะบี จากballoon009

แจ้งลบข้อความ


สั่งให้ระบบส่งเมลแจ้งการเพิ่มเติมความเห็น
 ศาลานกน้อย พร้อมบริการเสมอ และยินดีรับฟังข้อเสนอแนะจากทุกท่าน  ติดต่อเว็บมาสเตอร์ได้ทางคอลัมน์ คุยกับลุงเปี๊ยก หรือทางอีเมลได้ที่ uncle-piak@noknoi.com  พัฒนาระบบ : ธีรพงษ์ สุทธิวราภิรักษ์  โลโกนกน้อย : สุชา สนิทวงศ์  ภาพดอกไม้ในนกแชท : ณัฐพร บุญประภา  ลิขสิทธิ์งานเขียนในนิตยสารรายสะดวก เป็นของผู้เขียนเรื่องนั้น  ข้อความที่โพสบนเว็บไซต์แห่งนี้ เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้โพสทั้งสิ้น