นิตยสารรายสะดวก  Forward Articles  ๑๕ กันยายน ๒๕๔๘
ผึ้ง
กิตติกร
... ผึ้งตัวผู้​​ที่ยังไม่มีโอกาสผสมพันธุ์​​จะถูกผึ้งงานปล่อยให้อดตายด้วย เรา​​จะพบผึ้งตัวผู้ปรากฎในรังเฉพาะช่วยฤดูผสมพันธุ์เท่านั้น​​ หลังจากผสมพันธุ์​​กับนางพญาแล้ว​​ ผึ้งตัวผู้​​จะตายทันที...
มนุษย์รู้จักผึ้ง​และน้ำผึ้งมานานกว่า 7,000 ปีแล้ว​ ภาพวาดบนผนังถ้ำ​ที่ Alto mira ในประเทศสเปนแสดงให้เห็นคน​กำลังปีนต้นไม้​เพื่อ​เอาไม้ตีรังผึ้ง ​และเก็บน้ำผึ้งใส่หม้อ กษัตริย์ Menes แห่งอียิปต์ ทรงโปรดให้ผึ้ง​เป็นสัตว์สัญลักษณ์แห่งอาณาจักรของ​พระองค์ ​เพราะผึ้งช่วยผสมเกสรดอกไม้ ทำให้ผู้คนในแผ่นดินของ​พระองค์มีผลไม้บริโภคอย่างอุดมสมบูรณ์ ​และคนอียิปต์ก็รู้อีกว่านอกจากน้ำผึ้ง​จะมีคุณค่าทางอาหารแล้ว​ มันยัง​สามารถรักษาโรคบางชนิด ​และ​เป็นเครื่องสำอาง​ได้ด้วย กษัตริย์โรมันในสมัยโบราณทรงโปรดปรานการดองศีรษะของศัตรูในน้ำผึ้ง ​เพราะน้ำผึ้ง​สามารถป้องกันของสดไม่ให้เน่าเปื่อย​ได้​เป็นเวลานาน ประวัติศาสตร์ยัง​ได้บันทึกอีกว่า ชาวอียิปต์​เป็นชนชาติแรก​ที่รู้จักนำผึ้งมาเลี้ยง ​และจีน​เป็นเอเชียชาติแรก​ที่รู้จักเลี้ยงผึ้ง


ผึ้ง​ที่พบในประเทศไทยมี 4 ชนิด​คือ ผึ้งมิ้ม (Apis flora) หรือผึ้งแมลงวัน ​เพราะลำตัวผึ้งชนิดนี้มีขนาดใหญ่กว่าแมลงวันเล็กน้อย ​และมีนิสัยชอบดมของหวาน ท้องของผึ้งมิ้ม​เป็นปล้องสีดำสลับสีขาว ผึ้งชนิด​ที่สอง​คือผึ้งหลวง (Apis dorsata) ผึ้งชนิดนี้มีขนาดใหญ่​ที่สุด ​และต่อยเจ็บ​ที่สุด ท้อง​เป็นปล้องสีเหลืองสลับสีดำ ผึ้งหลวงผลิตน้ำผึ้งมาก​และชอบสร้างรังตาม​ที่โล่งแจ้ง ​ส่วนผึ้งโพรง (Apis cerana) ​เป็นชนิด​ที่คนชอบนำมาเลี้ยงในหีบเลี้ยงผึ้ง มันมีขนาดเล็กกว่าผึ้งหลวง ​และชอบสร้างรังในโพรงไม้ ​และผึ้งพันธุ์ (Apis mellifera) ​ซึ่ง​เป็นผึ้ง​ที่มาจากยุโรป​และแอฟริกา ผึ้งชนิดนี้มีขนาดใหญ่กว่าผึ้งโพรงเล็กน้อย ​และชอบสร้างรังใน​ที่ทึบแสงเช่น ตามโพรงไม้มัน​สามารถหาน้ำหวาน​ได้เก่ง ​แต่ไม่ดุร้ายเท่าผึ้งหลวง


ลักษณะของรวงรัง
คลิกดูภาพขยาย


ลักษณะรวงรัง (comb) ของผึ้งทุกชนิดพบว่าประกอบด้วยหลอดรวง (cells) รูปหกเหลี่ยมด้านเท่าจำนวนพัน ๆ​ หลอดรวง ขนาดของหลอดรวงขึ้น​อยู่​​กับชนิดของผึ้ง เช่น ผึ้งหลวงตัวใหญ่ขนาดของหลอดรวงก็ใหญ่ด้วย ผึ้งมิ้มมีขนาดเล็ก​ที่สุด ดังนั้น​ขนาดหลอดรวงของผึ้งมิ้มจึ งเล็ก​ที่สุดจำนวนหลอดรวงให้รังผึ้งขึ้น​อยู่​​กับขนาดของรัง เช่น ผึ้งหลวงรังใหญ่ ๆ​ อาจ​จะมีจำนวนมากถึงหมื่นๆ​ หลอดรวงเช่นเดียว ​กับผึ้งเลี้ยง ​โดยเฉพาะผึ้งโพรงฝรั่งมีประชากรมาก​ที่สุด รังผึ้งรังเดียวอาจ​จะซ้อนกัน​ได้ถึง 3-4 หีบ ​แต่ละหีบมีรังผึ้ง 8-10 รว ง ดังนั้น​​จะมีปร ะชากรผึ้งงานมากกว่าแสนตัว

ลักษณะของหลอดรวง
คลิกดูภาพขยาย


รวงรังผึ้งเปรียบเสมือนบ้าน หลอดรวงต่าง ๆ​ ​คือ ห้องนั่นเอง ดังนั้น​จึงมีไว้​เพื่อ​เป็น​ที่อาศัยของตัวอ่อน นางพญา​จะวางไข่ลง​ที่ ฐานหลอดรวง ​ต่อมาตัวอ่อนหรือตัวหนอน​จะเจริญในหลอดรวงเข้าดักแด้ ​เมื่อลอกคราบสุดท้ายตัวเต็มวัยผึ้ง​จะคลานออกมาจากหลอดรวง ในรวงรังผึ ้งชนิดเดียวกัน​จะมีหลอดรวงไม่เท่ากัน​เพราะขนาดของผึ้งใน​แต่ละวรรณะไม่เท่ากัน เช่น หลอดรวงของผึ้งงานมีขนาดเล็ก​ที่ สุด ในรังผึ้งโพรงไทยหลอดรวงผึ้งงานกว้าง 0.18 นิ้ว ​ส่วนหลอดรวงผึ้งตัวผู้​จะมีขนาดใหญ่กว่า​คือกว้าง 0.21 นิ้ว หลอดรวงของผึ้งนาง พญามีลักษณะพิเศษ ​คือ หลอดรวง​จะใหญ่​ที่สุด ​เป็นหลอดยาวอยู่​ทางด้านล่างของรวงในลักษณะ​ที่ห้องหัวลง ผึ้งทุกวรรณะ​เมื่อ​เป็นตัวเต็มวัยแล้ว​​จะไม่เข้า​ไปอยู่​ในหลอดรวงอีก ​แต่​จะอาศัยเกาะห้อมล้อมรอบๆ​ รวงรัง หลอดรวงตัวอ่อนนี้อาจ​จะ​ใช้สำหรับเก็บน้ำผึ้ง​และเกสรไ ด้ด้วย ​โดยเฉพาะในฤดูดอกไม้บานป กติ หลอดรวงเก็บน้ำผึ้ง​จะอยู่​บนสุด เราเรียกว่า หัวรวงหรือหัวน้ำผึ้ง ต่ำลงมา​เป็นหลอดรวงเก็บเกสร​และหลอดรวงตัวอ่อน

การสร้างหรือซ่อมแซมรัง ​เป็นหน้า​ที่ของผึ้งงาน ​โดย​ใช้ไขผึ้งจากต่อมไขผึ้ง 4 คู่ ทางด้านล่าง​ส่วนท้องของผึ้งงาน​ที่มีอาย ุ 12-18 วัน ไขผึ้ง​จะถูกผลิตออกมา​เป็นแผ่น ๆ​ ในการสร้างหรือ​จะถูกผลิตออกมา​เป็นแผ่น ๆ​ ในการสร้างหรือซ่อมแซมรัง ผึ้งงาน​จะเข ี่ยแผ่นไขผึ้งออ กมาจากท้อง แล้ว​​เอามาเคี้ยวผสม​กับน้ำลายให้อ่อนตัวลงแล้ว​จึงนำ​ไปเชื่อมต่อ ๆ​ กัน​เป็นหลอดรวงรูปหกเหลี่ยมหลาย ๆ​ อัน ก่อให ้เกิด​เป็นรวงรังขึ้น​

วงจรชีวิต​และสังคมผึ้ง

ไม่มีผึ้งตัวหนึ่ง​ตัวใด ​สามารถดำรงชีวิตอยู่​อย่างโดดเดี่ยว​เป็นระยะเวลานาน ​โดยขาด​ความสัมพันธ์​กับผึ้งวรรณะอื่นภายในสังคมเดียวกัน​เพราะผึ้ง​เป็นแมลงสังคม​ที่มีวิวัฒนาการสูง มีระบบสังคมมา​เป็นเวลาช้านานประมาณถึง 30 ล้านปี ผึ้ง​แต่ละรังเปรียบเสมือนครอ บครัวหนึ่ง​ ​ซึ่งประกอบด้วย 3 วรรณะ​คือ ผึ้งนางพญาหนึ่ง​ตัว ผึ้งตัวผู้หลายร้อยตัว ​และผึ้งงานอีกจำนวน​เป็นหมื่นตัว ​โดยเฉพาะผึ้งเลี้ยงอาจ​จะมี ผึ้งงาน​ได้หลายหมื่นตัว
ผึ้งนางพญา มีลักษณะตัวใหญ่กว่าผึ้งงาน​และลำตัวยาวกว่าผึ้งตัวผู้ ปกติ​จะมีอายุ 1-2 ปี ​แต่บางตัวอาจมีอายุนานถึง 3 ปี
ผึ้งงาน ​เป็นผึ้งเพศเมีย มีขนาดเล็ก​ที่สุด​เนื่องจากในระยะ​ที่​เป็นตัวอ่อน​ได้รับอาหารพิเศษ​คือนมผึ้งหรือรอยัลเยลลี (royal jelly) เพียง 3 วัน หลังจากนั้น​ตัวอ่อนผึ้งงาน​ที่มีอายุมากขึ้น​​จะ​ได้กิน​แต่เกสร​และน้ำผึ้ง ทำให้ขบวนการพัฒนาแตกต่าง​ไปจากผึ้งนางพญามาก ในขณะ​ที่ผึ้งนางพญา​ได้กินนมผึ้งตั้งแต่​เป็นตัวอ่อนอายุ 1 วัน ​และ​ได้กินต่อ​ไปจนตลอดชีวิต ด้วยเหตุนี้จึงทำให้เพศ เมีย 2 วรรณะนี้ ผิดแผกแตกต่างกัน​ทั้งลักษณะภายนอก​และภายในตลอดจนภารกิจต่าง ๆ​ ผึ้งงานมีหน้า​ที่หลักในการทำงาน เช่น ท ำ​ความสะอาดรัง เลี้ยงดูป้อนอาหารให้ผึ้งตัวอ่อน สร้าง​และซ่อมแซมรัง​เป็นทหารเฝ้ารังป้องกันศัตรู​และหาอาหาร ผึ้งงาน​ต้องรับภาระดังกล่าวเท่ ากันทุกตัว ไม่มีการ​เอาเปรียบแก่งแย่งกันหรือหลบงานเลย​ ทุกตัวรับผิดชอบงานของตนเอง​โดยไม่มี​ใครบังคับ ​และไม่​ต้องสั ่งสอนกัน นักวิทยาศาสตร์กล่าวว่ าผึ้งงาน​คือหุ่นยนต์​ที่มีชีวิตตัวน้อย ๆ​ ทำงานเกือบตลอดเวลาตั้งแต่เกิดจนตาย ดังนั้น​ผึ้งงานจึงมีอายุสั้นเพียง 6-8 สัปดาห์ เท่านั้น​
ผึ้งตัวผู้ มีขนาดใหญ่ ลำตัวอ้วน​และสั้นกว่าผึ้งนางพญา ผึ้งตัวผู้ไม่มีเหล็กใน มีลิ้นสั้นหาอาหารเองไม่​ได้ ​แต่​จะรับอาหารจากผึ้งงานเท่านั้น​ ผึ้งตัวผู้ไม่มีหน้า​ที่ทำงานภายในรัง ดังนั้น​จึงมีหน้า​ที่ผสมพันธุ์อย่างเดียว ​เมื่อผสมพันธ ุ์ในอาหารเสร็จ​จะตกลง มาตาย ​เมื่อหมดฤดูผสมพันธุ์ ผึ้งตัวผู้​ที่ยังไม่มีโอกาสผสมพันธุ์​จะถูกผึ้งงานปล่อยให้อดตายด้วย เรา​จะพบผึ้งตัวผู้ปรากฎในรังเฉพาะช่วยฤดูผสมพันธุ์เท่านั้น​ หลังจากผสมพันธุ์​กับนางพญาแล้ว​ ผึ้งตัวผู้​จะตายทันที

สำหรับข้อมูล​ที่​ได้นำเสนอ​ในเรื่อง​นี้​ได้มาจาก หนังสือสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน ครับ​

 

F a c t   C a r d
Article ID A-1179 Article's Rate 42 votes
ชื่อเรื่อง ผึ้ง
ผู้แต่ง กิตติกร
ตีพิมพ์เมื่อ ๑๕ กันยายน ๒๕๔๘
ตีพิมพ์ในคอลัมน์ เก็บความคิดมาฝาก
จำนวนผู้เปิดอ่าน ๒๙๔๒ ครั้ง
จำนวนความเห็น ๓ ความเห็น
จำนวนดอกไม้รวม ๑๗๓
| | | |
เชิญโหวตให้เรตติ้งดอกไม้แก่ข้อเขียนนี้  
R e a d e r ' s   C o m m e n t
ความเห็นที่ ๑ : ศาลานกน้อย [C-5827 ], [000.000.000.000]
เมื่อวันที่ : 15 ก.ย. 2548, 17.18 น.

ผู้อ่าน​ที่รัก,

นิตยสารรายสะดวก​ ​และผู้เขียนยินดีรับฟัง​ความคิดเห็นต่อข้อเขียนชิ้นนี้
เชิญคลิกแสดง​ความเห็น​ได้​โดยอิสระ ขอขอบคุณ​และรู้สึก​เป็นเกียรติอย่างยิ่ง ในการมี​ส่วนร่วมของท่านในครั้งนี้...​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๒ : Poceille [C-5861 ], [202.57.140.117]
เมื่อวันที่ : 17 ก.ย. 2548, 18.00 น.

มาอ่านเก็บ​ความรู้เกี่ยว​กับผึ้งค่ะ​


ปล. รู้สึกว่า​รูป​ที่ลงไว้​จะไม่ตรง​กับคำบรรยายรูปนะคะ​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๓ : ไม่บอกค่า.. บอกแค่ว่าอายุ 10 ปี [C-5931 ], [210.203.178.131]
เมื่อวันที่ : 26 ก.ย. 2548, 20.01 น.

เราคิดว่าผึ้งนะ น่ากลัว​แต่ผึ้ง​สามารถทำประโยชน์ให้แก่มนุษย์​ได้ตั้งเยอะ รู้สึกว่า​ผึ้ง​จะกำเนิดก่อนมนุษย์อีกนะคะ​ null

แจ้งลบข้อความ


สั่งให้ระบบส่งเมลแจ้งการเพิ่มเติมความเห็น
 ศาลานกน้อย พร้อมบริการเสมอ และยินดีรับฟังข้อเสนอแนะจากทุกท่าน  ติดต่อเว็บมาสเตอร์ได้ทางคอลัมน์ คุยกับลุงเปี๊ยก หรือทางอีเมลได้ที่ uncle-piak@noknoi.com  พัฒนาระบบ : ธีรพงษ์ สุทธิวราภิรักษ์  โลโกนกน้อย : สุชา สนิทวงศ์  ภาพดอกไม้ในนกแชท : ณัฐพร บุญประภา  ลิขสิทธิ์งานเขียนในนิตยสารรายสะดวก เป็นของผู้เขียนเรื่องนั้น  ข้อความที่โพสบนเว็บไซต์แห่งนี้ เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้โพสทั้งสิ้น