นิตยสารรายสะดวก  Fiction  ๑๕ ตุลาคม ๒๕๔๘
พระนลคำฉันท์ : น.ม.ส. #2
SONG-982
...ทราบข่าวสยุมพร อรไทยประไพประภา
เสียวศัลย์กระสันหา กลยาณิ์ประภาประไพ

ต่างองค์ทนงฤทธิ์ มนคิด​จะสมสมัย
ต่างองค์ทนงใจ จรหมาย​จะ​ได้สมร

ร้อนรักตะหนักมาด พิศวาส​พระนางบวร
เวียนหวัง​พระบังอร อุระเต้นบ่เว้นทิวา...

ตอน : สรรคที่ ๒

อินทรวงศ์ฉันท์

​เมื่อนั้น​​พระไภมี* ยุวดีกำดัดฤดี
คำนึง​พระนลมี นยะหงส์พิหงคะ​ทูล

หมองหมายบ่วายว่าง สุขนางก็ส่างก็สูญ
อาดูรอดูลย์ภูล พิศ*วาสบ่คลาดบ่คลาย

ยามนิทร์บ่นิทร์เนา นิทระเศร้าทุรนทุราย
ร้อนรนสกลกาย บ่มิเหือดก็เดือดกมล

โภชน์ตั้งก็นั่งเฉย บ่เสวยกระยาสุคนธ์
กลุ้มกลัดสบัดตน อุระเข็ญลำเค็ญรำคาญ

พักตร์พิมพะพริ้มเพรา พิศเศร้าบ่เบิกบ่บาน
ขุ่นข้นกมลมาลย์ มลหมางระคางระคาย

เคยสรวลบ่สรวลสันต์ จิตซั้นระส่ำระสาย
แค้นคิดระคายหมาย มนแล้ว​ก็แคล้วก็คลา

เคยมีฉวีฉ่อง สิริผ่องประไพประภา
บัดนี้ฉวีวา* มก็หมองบ่รองบ่เรือง

เผลอ ๆ​ มะเมอมน จิตจนก็ข่นก็เ​คือง
ผิวพักตร์ก็ชักเหลือง วรรูปก็ซูปก็ผอม

บัดนั้น​​พระพี่เลี้ยง* ทนุเคียงยุพาถนอม
เห็นราชธิดาตรอม จิตหม่นกระวนกระวาย

หนักใจก็​ไปเฝ้า ณะ​พระเจ้าวิทรรภะฉาย
ทูลว่าธิดาสาย จิตไท้มิ​ใครเสบย

​เมื่อนั้น​​พระจอมธรร มะวิทรรภะฟังเฉลย
ห่อนรู้ระหัสเผย ธก็ร้อนอุราสลาย

ลูกกรูก็ชีพกรู จิตกรูบ่รู้สบาย
ใจกรูบ่ดูดาย อุระเดือดบ่เหือดทำงน

หนักในหทัยท้าว อุระร้าวบ่รู้​จะทน
จึ่งองค์​พระทรงพล ก็ละห้อยละเหี่ยหทัย

รำลึก​พระชนมา ยุยุพาประภาพิไลย
นงเยาว์ลำเภาไว ยะก็รุ่นเจริญจรูญ

สมควรสยุมพร อรชรพิธีพิทูร
สมศักดิ์สมบูรณ์ วรเกียรติ์ขจายขจร

ตรึกเสร็จก็ตรัสสั่ง กิจดังมนานุสร
เสนาพลากร สุมนัสก็จัดก็ปัน

ส่งข่าว​และป่าวทั่ว นคเรศเฃตตะฃัณฑ์
ทุกรัฐกษัตริย์อัน จิตหวัง​พระอังคนา

ทราบข่าวสยุมพร อรไทยประไพประภา
เสียวศัลย์กระสันหา กลยาณิ์ประภาประไพ

ต่างองค์ทนงฤทธิ์ มนคิด​จะสมสมัย
ต่างองค์ทนงใจ จรหมาย​จะ​ได้สมร

ร้อนรักตะหนักมาด พิศวาส​พระนางบวร
เวียนหวัง​พระบังอร อุระเต้นบ่เว้นทิวา

ไฝ่ถึงยุพาภี มะลุตรีสุโลจนา
ฝันถึงยุพาภา ดรุณี​พระภีมะพงศ์

ต่างเตรียมพลากร อภิฤทธิเรืองณรงค์*
เนืองแน่นณะแดนดง จร​โดยวิทรรภ์วิถี

ถั่นถึงนครรัตน์ ก็กษัตร์สุภัทร์พลี
เฝ้าภีมะราชภี มะก็รับก็เลี้ยงก็ดู ฯฯ


​เมื่อนั้น​มุนีนา* ทรญาณวิธานวิทู
เชี่ยวณานวิศาลบู รณะก่องเถกิงถกล

อีก​ทั้งมุนีบรร* พตอันวิชาวิมล
สองเหิรระเห็จหน จร​โดยอำพรพิถี

ถั่นถึงสวรรค์เวียง อมราวะดีมณี
จึ่งสอง​พระโยคี จร​ไปณะไวชยันต์*

เฝ้าองค์​พระวาสพ* อมเรนทร์วฤตระ*หัน
สมเด็จ​พระจอมสวรรค์ ก็คำรพไชมมุนี

ถามทุกข์แลสุขใน ภพโลกมนุษยะมี
เจริญจรูญพิบูลย์ปรี ดิสวัสดิ์ฤาฤษี

จึ่งสองมุนีน้อม มนทูลทิวัสบดี*
ในโลกมนุษย์มี สุขเปรมเกษมกมล

บรรดา​พระราชา ฃติยาธิเกียรติ์ถกล
ทุก​ที่มหรีดล* ก็สวัสดิ์พิพัฒน์ประพันธ์

​เมื่อนั้น​สุราธิป ทิพราชมไหศวรรย์
ฟังทูล​พระทรงธรร มะก็ปริ่มหทัยะปรีดิ์

ตรัสถาม​พระนักสิท ธมหิทธิเวททวี
ดูรา​พระโยคี พรตผู้พิสุทธพิสัย

อันเหล่า​พระราชา ธิกษัตริย์วิวัฒน์วิชัย
ครองเวียงกำเรียงไกร อภิชิตมหิทธิ์มหัน

ต่างองคะ​ต่างทรง สุรภาพอเนกอนันต์
ทุกองค์ทรงธรรม์ สุจริตวิสิฏฐ์วิศาล

ต่างองคะ​หายพักตร์ บ่มิยาตรณะคัคะ​ณานต์
ตูห่อน​จะพบพาน ภพนาถนรินทะใด

เหตุใดกษัตรา ธิกอานุภาพะไกร
จึ่งหาย​พระพักตร์​ไป บ่มิสู่สวรรคะ​เลย​

​เมื่อนั้น​​พระนารท พจ​พร้อมฉลองเฉลย
อัน​ซึ่งกษัตริย์เคย จรชั้นสวรรค์ก็หาย

ด้วยเหตุสยุมพร อรชรสุพรรณราย
กานดายุพาสาย จิตภีมะวีระวงศ์

ทุกเทศเกษตรรัฏ ฐกษัตริย์ก็เตร็จก็ตรง
สู่เวียงวิทรรภ์จง มนมุ่งวิมลสุมาลย์

เหตุนี้บ่มี​ใคร จรเฝ้า​พระมัฆะพาน
สมเด็จมรุตวาน ธตระหนักหทัยเทอญ ฯฯ


​เมื่อนั้น​​พระโลกบาล* แล​พระอัคนีเจริญ
เสด็จเยือน​พระอินทร์เมิล ​พระฤษีสุมนต์ยุคล

ต่างองค์ก็ยิน​ความ มุนิงามแถลงยุบล
ต่างองค์ก็มุ่งกมล ​จะเสด็จณะเมทินี

​เพื่อการสยุมพร กลยาณิ์ประภาฉวี
ต่างองค์ประสงค์ศรี อรราชพาลิกา

องค์อินทร์วรุณยม ​และ​พระเพลิงเถกิงประภา
ต่างทรงมหาวา หนะเหิรระเห็จทยาน

หมายมุ่งวิทรรภ์รัต นะนครบวรวิศาล
พรึบ​พร้อมพหลหาญ พลแห่อำพรสลอน ฯฯ



กล่าวฝ่าย​พระนลราช นลนาถนิษัธนคร
ทราบฃ่าวสยุมพร อรนุชก็สุดกระสัน

รีบจัดพลากร บทจรนครวิทรรภ์
คำนึง​พระนุชพลัน ​พระก็เร่งพหละคลา

นึกนุชบ่เหนื่อยนึก อุระทึกระลึกยุพา
หมายนางบ่หมางมา นเสน่ห์วิมลสมร ฯฯ



​เมื่อนั้น​​พระวัชรี อัคนีเถกิงบวร
ยมราชวรุณจร พลผองผยองโพยม

ต่างยล​พระนลทรง สิริลักษณ์พิไลยประโลม
ตรูตาสง่าโฉม ภพหล้า​จะหาบ่เหมือน

สี่เทพธอยุดพา หนเด่นประดุจ​จะเดือน
ลงจากโพยมเยือน นลราชณะแนวพนม

มีเทพกถาสุน ทรชื่นบ่ขื่นบ่ขม
ถ้อยคำก็ฉ่ำฉม ผิวฟังก็ดัง​จะกลืน

ดูรา​พระทรงศักดิ์ ปรปักษ์บ่ฝ่าบ่ฝืน
ขันแขง​พระแสงปืน อภิศักดิ์ตระหนักสวรรค์

ทรงโฉมประโลมลัก ษณะพักตร์ประจักษะพลัน
ทรงศรีฉวีวรรณ วรเดชวิเศษวิมล

เชิญองค์นิษัธนาถ นลราชพลีพหล
กอบกิจประกอบผล ดุจเรา​จะกล่าวถาวย ฯฯ

จบสรรค​ที่ ๒ ในนิทานเรื่อง​​พระนล

@@@@@@@@

อธิบายคำในสรรค์​ที่ ๒


(กรู ...​..​คือ สรรพนามบุรุษ​ที่หนึ่ง​,
มหรีดล...​.​คือ มหิดล ​ซึ่งลากเสียงพยางค์กลางให้ยาวเข้าครุ)

 ตามเครื่องหมายดอกจันทร์ อธิบายศัพท์ดังนี้

ไภมี
แปลว่า นางผู้ เปนบุตรี​พระภีมะ ​คือนาง ทัมะยันตี ใน​พระนลคำฉันท์ เรียกนางทัมะยันตีว่า นางไภมีเกือบ​ทั้งนั้น​

พิศวาส
คำนี้ในกาพย์กลอน เรา​ใช้ใน​ความว่ารักเกือบ​จะเสมอ ดัง​ซึ่ง​ใช้ใน​พระนลคำฉันทร์หมายเลข ๒ ในสรรคนี้ อัน​ที่จริงศัพท์ พิศวาสนี้เห็น​จะเปนคำสํสกฤต วิศ’วาส (ภาษาบาฬี เปน วิส์สาโส) แปละว่า​ความคุ้นเคย ว่า​ความไว้ใจกัน

วามะ
แปลว่า งาม

พี่เลี้ยง
​ที่ว่าพี่เลี้ยง​ใช้อย่าง​ที่​ใช้ในเรื่อง​ไทยๆ​ ​คือเปนน่า​ที่ของพี่เลี้ยง​จะ​ไปเสนออาการแห่ง​พระธิดา ในฉบับ​สํสกฤต ​เขาเรียกนาง​ที่​ไปทูล​พระภีมะว่า สขี ​และว่าหญิงสหาย ฝรั่งแปลว่า แฮนด์เมด ​คือ สาวใช่ หรือว่าฃ้าหลวงก็​ได้

ณรงค์
คำนี้เปนคำไพเราะ อยู่​คำหนึ่ง​ ภาษาไทย​ใช้ใน​ความว่า รบ ​จะเปนคำแผลงมาจาก รณรงค์ ตัว ร หลุด​ไปตัวหนึ่ง​ หรืออย่างไร​จะถูก เชิญผู้รู้ชี้แจง

นารท
ท่านองค์นี้เปนฤษีผู้ใหญ่ หนังสือบางคำภีร์นับเข้าในจำพวกประชาบดี ​คือฤษี​ที่เกิดจาก​พระพรหมา ​แต่หนังสือวิษณุปุราณะหา​ได้นับ ฤษีนารทเข้าในพวกประชาบดีไม่ ในเรื่อง​ ลครมัก​จะ​ใช้ ​พระนารท ​เป็นทูตของเทวดา เช่นในเรื่อง​ วิกรโมรวศี แลเรื่อง​ศกุลตลา ​เป็นต้น ฤษีองค์นี้เปนผู้ทำให้เกิด​ความร้าวฉานบ่อยๆ​ จน​ได้ชื่อว่า กลิการก

บรรพต
ฤษีองค์นี้เปนสหายของ ฤษีนารท ขึ้น​ชื่อด้วยกันบ่อยๆ​

อมราวดี
ชื่อกรุงในสวรรค์ ​คือเมือง​พระอินทร์

ไวชยันต์
ชื่อวังในกรุง อมราวดี เปน​ที่​พระอินทร์ อยู่​

วาสพ
(วาสว) ชื่อ​พระอินทร์ แปลว่ามีหมู่ วสุ ​ไปด้วย Accompanied by the Vasus (M.W.) วสุ ​คือ เทวดาหมู่หนึ่ง​

วฤตระหัน
ชื่อ​พระอินทร์ แปลว่าผู้สังหาร วฤตระอสูร

ทิวัสบดี
ชื่อ​พระอินทร์

โลกบาล
เรื่อง​โลกบาล ดู อภิธานสังเขป​ได้ใน​พระราชนิพนธ์เรื่อง​ศกุนตลา ​แต่ในหนังสือ​พระนลนี้มีแปลกอยู่​อย่างหนึ่ง​ ​คือ โลกบาลทิศใหญ่ขาดท้าว กุเวร​ไป มี​พระอัคนีมาแทน แลกล่าวว่า "โลกบาล ​กับ อัคนี" (โศลก​ที่ ๒๔ สรรค​ที่ ๒) เหมือนหนึ่ง​​พระอัคนี มิ​ได้เปนโลกบาลด้วย อัน​ที่จริง ลัทธิพราหมณ์ถือว่า ​พระอัคนี​เป็นโลกบาลทิศอาคเนย์ ดังแจ้งในหนังสือ​พระราชนิพนธ์​ที่อ้างนั้น​แล้ว​ ​ที่เพี้ยน​ไปเช่นนี้ก็น่า​จะมีคำชี้แจง ​แต่ไม่มีหลักแน่นอน จึงไม่กล้านำมากล่าว

@@@@@@@@@
ตัวสะกดการันต์ ตามฉบับ​..พิมพ์ในงาน​พระราชทานเพลิงศพ
นางเสนางควิจารณ์ (ใหญ่ อุทยานานนท์) , ๒๔๙๘.

 

F a c t   C a r d
Article ID S-1088 Article's Rate 54 votes
ชื่อเรื่อง พระนลคำฉันท์ : น.ม.ส. --Series
ชื่อตอน สรรคที่ ๒ --อ่านตอนอื่นที่ตีพิมพ์แล้ว คลิก!
ผู้แต่ง SONG-982
ตีพิมพ์เมื่อ ๑๕ ตุลาคม ๒๕๔๘
ตีพิมพ์ในคอลัมน์ เรื่องยาว ซีรีส์
จำนวนผู้เปิดอ่าน ๖๕๐ ครั้ง
จำนวนความเห็น ๐ ความเห็น
จำนวนดอกไม้รวม ๒๓๓
| | | |
เชิญโหวตให้เรตติ้งดอกไม้แก่ข้อเขียนนี้  
R e a d e r ' s   C o m m e n t

สั่งให้ระบบส่งเมลแจ้งการเพิ่มเติมความเห็น
 ศาลานกน้อย พร้อมบริการเสมอ และยินดีรับฟังข้อเสนอแนะจากทุกท่าน  ติดต่อเว็บมาสเตอร์ได้ทางคอลัมน์ คุยกับลุงเปี๊ยก หรือทางอีเมลได้ที่ uncle-piak@noknoi.com  พัฒนาระบบ : ธีรพงษ์ สุทธิวราภิรักษ์  โลโกนกน้อย : สุชา สนิทวงศ์  ภาพดอกไม้ในนกแชท : ณัฐพร บุญประภา  ลิขสิทธิ์งานเขียนในนิตยสารรายสะดวก เป็นของผู้เขียนเรื่องนั้น  ข้อความที่โพสบนเว็บไซต์แห่งนี้ เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้โพสทั้งสิ้น