รู้น้อยว่ามากรู้ เริงใจ

กลกบเกิดอยู่​ใน สระจ้อย

​ไป่เห็นชเลไกล กลางสมุทร

ชมว่าน้ำบ่อน้อย มากล้ำลึกเหลือ


พวกเราจำนวนมากคงเคย​ได้ยิน​ได้ฟัง​ได้ผ่านตา​กับโลกนิติคำโคลงบทนี้กันแล้ว​ ​และคงรู้จัก​ความหมายของคำโคลง​เป็นอย่างดี

กล่าวง่าย ๆ​ ​คือ ​เป็นโคลงเปรียบเทียบคน​ที่มี​ความรู้เพียงเล็กน้อย (หรือมีโลกทัศน์อันคับแคบเหมือนสระน้ำเล็ก ๆ​) แล้ว​หลงภูมิใจว่าตนมี​ความรู้มากหรือมีโลกทัศน์อันกว้างขวาง ​โดยหารู้ไม่ว่า นอกเหนือจากกรอบ​ความรู้ของตัวเองแล้ว​ ยังมีโลกอันกว้างใหญ่อยู่​ข้างนอก (ชเลไกล-กลางสมุทร)

​ซึ่งบ่อยครั้ง​ความทะนงตนหรืออัตตาเช่นนี้นำมา​ซึ่ง​ความสมเพชเวทนาของคน​ที่เห็นโลกมามากกว่า มีประสบการณ์สูงกว่า จน​ต้องมีการเปรียบเทียบคน​ที่มี​ความคิดแคบ ๆ​ เช่นนี้ว่า เหมือน "กบในกะลาครอบ"

​เป็นการนำธรรมชาติของสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำมาเปรียบเทียบ​กับนิสัยของมนุษย์​ที่คมคายอย่างยิ่ง

​ที่จริงแล้ว​กบไม่​ได้มี​ความผิดอะไร​ มันเพียง​แต่ดำรงชีวิต​ไปตามวิถีของมัน มัน​จะรู้จักแค่น้ำบ่อน้อยก็ไม่​ได้ทำให้​ใครเดือดร้อน

​แต่มนุษย์มีสิ่งท้าทายในชีวิตมากกว่ากบ ​และมนุษย์ไม่ควรถูกจำกัดด้วยกะลาแคบ ๆ​ ​เพราะเรามีศักยภาพ​ที่​จะเรียนรู้​ได้มากมาย​นัก

ในโลกของนักเขียนนั้น​ ฉันเชื่อว่านักเขียนทุกคนต่างก็​ต้องการ​จะมีมุมมองแบบ "ชเลไล-กลางสมุทร" ด้วยกัน​ทั้งนั้น​ ไม่มี​ใครอยาก​ได้ชื่อว่า​เป็นกบในกะลาครอบ ​แม้ในงานเขียน​ที่เจาะลึกในประเด็น​ที่เล็ก​ที่สุด ก็ยัง​ต้องการ​ความรู้​ที่แตกฉานในประเด็นนั้น​ ​ความรู้นี้อาจ​จะมาจากการศึกษาเล่าเรียน จากประสบการณ์ชีวิต ​และจากการสังเกตอย่างคมคายของนักเขียน

​แต่เรารู้แน่หรือว่า สิ่ง​ที่เราเชื่อว่า​เป็นมหาสมุทร (วิธีคิด ​ความรู้ ข้อมูล การนำเสนอ​) นั้น​ไม่ใช่แค่น้ำในบ่อน้อย? ไม่ใช่การสะท้อนในลักษณะของกบในกะลา?

เรา​จะรู้​ได้ก็ต่อ​เมื่อ​ได้ฟังเสียงสะท้อนจากผู้อื่น ​ได้รับฟัง​ความคิดเห็น​ที่แตกต่าง ​และรู้จักเปิดกว้างทาง​ความคิด รู้จักศึกษาค้นคว้า

การ​จะเปิดกว้าง​ได้​ต้อง​ใช้​ความถ่อมตนอย่างยิ่ง ถ่อมตนว่าเราไม่​ได้รู้​ไปเสีย​ทั้งหมด ไม่​ได้เก่งอยู่​คนเดียว ไม่​ได้ถูกอยู่​คนเดียว ​และยินดีรับฟัง​ความคิดเห็น​ที่แตกต่างด้วยใจเบิกบาน

การ​จะแง้มกะลาออกมาสู่ชเลไกลนั้น​ก็​ต้องการ​ความกล้าหาญอย่างยิ่ง เหมือน​กับการก้าวออกจากโลก​ที่เคยชิน อบอุ่น ปลอดภัยของบ่อน้อยมาเจอ​กับสิ่งใหม่ ๆ​ ​ที่ไม่คุ้นเคย ​ที่ไม่รู้จัก

นักเขียน​จะเรียนรู้ปรับปรุงงานเขียนของตัวเอง​ได้หลายวิธี-หลายเส้นทาง สำหรับฉันเห็นว่ามีสองเส้นทาง​ที่สำคัญแห่งการเรียนรู้ (ในหลาย ๆ​ เส้นทาง​ที่​เป็น​ไป​ได้)

ประการแรก​คือ ตัวนักเขียนเองว่ามองเห็นผลงานของเองเช่นไร ​และรู้จักตัวเองดีแค่ไหน ​คือ การรู้จากภายใน

ประการ​ที่สอง ​คือ เสียงสะท้อน​ที่นักเขียน​ได้รับจากครูอาจารย์ ​เพื่อนนักเขียน ​และนักอ่าน ​คือ การรู้จากภายนอก

การเรียนรู้จากภายใน​ต้องการ​ความจริงใจ​และ​ความเคารพตัวเองของนักเขียน ​ส่วนการเรียนรู้จากภายนอก​ต้องการ​ความถ่อมตน​และศิลปะในการรับฟังอย่างไม่เข้าข้างตัวเอง

การมี​ความรู้เพียงแค่น้ำบ่อน้อยไม่ใช่สิ่ง​ที่น่ารังเกียจในตัวของมันเอง ​แต่การปฏิเสธว่าไม่มีทะเลไกล-กลางสมุทร​และไม่ยอมเรียนรู้ต่างหาก​ที่ส่อให้เห็นว่านั่น​คือ "กบในกะลา" ​และอาจบั่นทอน​ความก้าวหน้าของนักเขียน

วันนี้ ฉันเห็นท่า​จะ​ต้องลองแง้มกะลาของตัวเองออก​ไปดูโลกภายนอกเสียบ้าง

ภาพประกอบ "Frog Peeking From Pond" ​โดย Ariel Matzuk

บรรณาธิการรจนา

 

จากใจ..บรรณาธิการ,
๐๙ พฤษภาคม ๒๕๕๓